Historia

Historycy - ciekawostki

Pliniusz Starszy

Pliniusz Starszy - Gaius Plinius Secundus, zwany Maior (23 r. n.e. - 79 r. n.e.) rzymski pisarz, uczony i historyk, pochodził z Comum Novum (dziś Como w Lombardii).

Historia naturalna - Naturalis Historia

Pierwsza księga jest wstępem i spisem treści dzieła oraz zawiera spis autorów, z których prac autor korzystał. Znajdziemy tu m.in. Arystotelesa, Demokryta, Ktezjasza, Pomponiusa Melę oraz np. mauretańskiego króla Jubę. W dalszych księgach cytuje on też Platona, Pitagorasa, Strabona, Pyteasza z Massalii i wielu innych.
W drugiej księdze zawarł Pliniusz całą wiedzę z zakresu astronomii i meteorologii.
Cztery kolejne zajmują się geografią świata.
Piąta księga traktuje o ludzkiej fizjologii i antropologii.
Trzy następne księgi zawierają wszelkie informacje o zwierzętach, a siedem kolejnych - o roślinach, w tym osobne księgi o winorośli, oliwkach i drzewach.
Księga XVIII ma wszystko mówiący tytuł "Jak prowadzić gospodarstwo rolne", a cztery następne księgi zawierają wiadomości o roślinach ogrodowych, kwiatach i barwnikach roślinnych.
Dziesięć kolejnych ksiąg zostało poświęconych zagadnieniom medycznym - opisie ziół i lekarstw pochodzenia roślinnego, a także zwierzęcego.
Księgi XXXIII i XXXIV traktują o metalach, XXXV o glebie i barwnikach, a dwie ostatnie o kamieniach i skałach.
Każda księga jest niezwykle obszerna - niektóre zawierają nawet ponad sto rozdziałów, dlatego streszczenie którejkolwiek z nich jest zadaniem trudnym.

Fauna Europy pólnocnej wg Pliniusza

Ósma księga "Historii naturalnej" Pliniusza Starszego traktuje o faunie znanego sarożytnym świata. Rozdział piętnasty tej księgi zatytułowany jest "O zwierzętach zamieszkujących Scytię, tudzież północne krainy"
Zobaczmy, co do powiedzenia na ten temat miał największy przyrodniczy autorytet starożytnego Rzymu:
Bardzo niewiele zwierząt żyje w Scytii z powodu braku drzew i dobrych pastwisk, podobnie jest też w Germanii, gdyż kraje te graniczą. Jednakże z kraju tego pochodzą pewne rodzaje dzikich byków, mianowicie Bifontes, posiadający grzywę jak u lwa oraz Uri, potężne, silne zwierzę i zwinne, które nie znający się na rzeczy nazywają bawołem, podczas gdy prawdziwe bawoły żyją w Afryce i przypominają wyglądem raczej krowy albo jelenie. Północne obszary są schronieniem dla dzikich koni, które widzi się tam w wielkich stadach. Podobnie jak w Azji i Afryce można tam ujrzeć dzikie osły. Prócz tego [jest tam] zwierzę zwane Alce, zupełnie podobne do konia, lecz jego uszy są dłuższe, a na szyi ma dwa znaki, które je odróżniają od reszty. Ponadto, na wyspach Skandynawii żyje zwierzę zwane Machlis, całkiem podobne do wyżej opisanego Alce; jest ono tam bardzo pospolite i wiele pogłosek o nim słyszeliśmy, jednak w tych rejonach [tj. w Scytii i Germanii] nigdy nie było widziane. Jak powiedziałem, przypomina ono Alce, ale nie ma ani stawów skokowych ani kostek na tylnych nogach i z tego powodu nigdy nie kładzie się na ziemi, lecz śpi oparte o drzewo. I przez to myśliwi, którzy czatują na nie, ścinają to drzewo, kiedy zwierzę śpi i w ten sposób je łapią; w inny sposób nie da się go złowić, tak jest szybkie w nogach, że aż nie do wiary. Górna warga tych zwierząt jest nadmiernie wydłużona, tak że kiedy się one pasą, wycofują się jeśli chcą iść naprzód i dublują tę wargę pod pyskiem [?]. Jest (jak mówią) zwierzę w Paeonii, które jest zwane Bonasus; ma ono tułów koński, a w pozostałych częściach podobne jest do byka; ich rogi są tak zagięte w kierunku głowy, że nie służą im wcale ani w trakcie ataku, jak ani w obronie. Jedyną ich pomocą jest szybkość w ucieczce, albo obrzucanie gnojem, którym tryskają na odległość prawie trzech akrów. Te odchody są tak mocne i gorące, że parzą tych, co ścigają te zwierzęta, jak ogień, jeśli się do nich dotkną.
Dziwną i cudowną jest rzeczą, że leopardy, pantery i lwy (i tego rodzaju zwierzęta) chodząc wciągają końce swoich pazurów do wewnątrz ciała jakby do pochwy, bo nie mogą ich złamać lub stępić, gdyż muszą być zawsze ostre. Także kiedy biegną muszą wciągać zakrzywione pazury swoich łap i nigdy ich nie wyciągają, tylko w wypadku kiedy mają zamiar kogoś zaatakować lub uderzyć.

Ostatni fragment znalazł się chyba w tym rozdziale przypadkowo. Natomiast z wcześniejszego tekstu można wyciągnąc informacje na temat 7 zwierząt omawianegio terenu:

1. Bifontes
2. Uri
3. Dziki koń
4. Dziki osioł
5. Alce
6. Machlis
7. Bonasus

Pierwsze dwa to "dzikie byki", bifontes i uri, które być może odnoszą się do tego samego zwierzęcia, mianowicie tura (bos primigenius). Na pewno uri jest turem (ma nawet podobną nazwę). Co prawda, lwia grzywa Bifontesa sugeruje jego powiązanie z żubrem (bison bonasus), ale nazwa łacińska żubra oraz fakt, że jego rogi są rzeczywiście zagięte w kierunku głowy, przemawiają za tezą, że żubr to ostatnie z opisanych zwierząt, bonasus [albo bifontes i bonasus to żubr, a tylko uri to tur - dod. jogaila].
Dziki koń i osioł to prawdopodobnie znowu jedno zwierzę, tarpan - wymarły dziki koń, który żył na stepach euroazjatyckich [w okolicach Puszczy Białowieskiej przetrwały do 1780r. - dod. jogaila].
Nazwa alce może odnosić się do łosia (Alces alces), zresztą opis się równiez zgadza. Spójrzmy zresztą na jego nazwę łacińską.
Tajemniczy, dziwny machlis, to zapewne efekt bardzo mglistych pogłosek o reniferach (Rangifer tarandus), które rzeczywiście rzadko widuje się leżące. Poza tym przy odrobinie dobrej woli można go porównac do łosia. Rejon ich występowania był już bardzo odległy od cywilizacji rzymskiej, dlatego jest rzeczą ciekawą, skąd zaczerpnął Pliniusz wiedzę o tak dalekich krajach.
Pliniusz prawdopodobnie zamieścił opisy tylko tych zwierząt, kóre nie występowały na terenie Imperium, pomijając te, które były powszechnie znane (np. jeleń, wilk). Zauważmy, że ich opisy dość dobrze odpowiadają rzeczywistości. Zważywszy, że w innym rozdziale księgi VIII pisze autor o smokach, dobrze to świadczy o jego scytyjsko-germańskich informatorach/źródłach.

Na podstawie artykułu z portalu - historica.pl - opracował G.O. - jogaila

żubr   konik polski
żubr               konik polski

Cytaty

Pliniusz Starszy (Naturalis Historia, IV-97): "Niektórzy twierdzą, że ziemie te aż do rzeki Vistla zamieszkane są przez Sarmatów, Wenedów, Scirów, Hirrów." (wiadomość z ok. 5 r. n.e. ?);

Kiedy zapada wieczór, wracam do domu, wchodzę do swojej biblioteki i już na jej progu zrzucam z siebie codzienną, zbrukaną błotem odzież, a przywdziewam szaty godne królewskiego dworu; tak dostojnie ubrany wkraczam w odwieczną dziedzinę ludzi starożytnych, gdzie uprzejmie przez nich przyjęty posilam się tym pokarmem, który, tylko on, jest moim i do którego spożywania urodziłem się; gdzie nie wstydzę się rozmawiać z nimi i pytać o rację ich czynów, a oni mi z właściwą sobie życzliwością odpowiadają.

Niccolo Machiavelli do Franceska Vettori
10 grudnia 1513 roku

(tł. Zygmunt Kubiak - w "Literatura Greków i Rzymian" Świat Książki, Warszawa 2003).

*

PS. Strona będzie stale rozbudowywana i udoskonalana w miare posiadanego czasu i środków.
Jeśli masz ochotę ją wesprzeć wejdź tutaj: Historia-Historycy->dotacje

A może masz ochotę poczytać książki spisane na papierze? :) Mentis Aragon Lideria
XHTML Historia, historycy- mapa | Praca | Poser Time | © 2003-2007 Historia.info.pl - Site Design by jogaila